حضرت فاطمه(س) فانی در خدا و عبد محض بود

به گزارش ایکنا، حجت الاسلام و المسلمین احمدرضا یزدانی مقدم ، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 19 آبان ماه در نشست علمی «فلسفه سیاسی فارابی» که از سوی این پژوهشگاه برگزار شد، گفت: اندیشمندانی چون فارابی و دیگران، از حقایقی که در وحی و از پیامبر گرامی اسلام و امامان معصوم(ع) جاری بوده، بهره برده و آن ها را در قالب زبان فلسفی برای ما بیان کرده اند.

به گزارش ایکنا، حجت الاسلام و المسلمین احمدرضا یزدانی مقدم، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 19 آبان ماه در نشست علمی «فلسفه سیاسی فارابی» که از سوی این پژوهشگاه برگزار شد، گفت: اندیشمندانی چون فارابی و دیگران، از حقایقی که در وحی و از پیامبر گرامی اسلام و امامان معصوم(ع) جاری بوده، بهره برده و آن ها را در قالب زبان فلسفی برای ما بیان کرده اند.

وی با تأکید بر اینکه در مورد ویژگی های حاکم، باید میان شخص فاضل و شخص ضابط تفکیک قائل شد، افزود: شخص فاضل از خیرات لذت می برد و از بدی ها تنفر دارد، اما شخص ضابط لزوماً این گونه نیست. مثلاً شاید برخی عارفان یا سالکانی در دوران معاصر باشند که اراده گناهی در آن ها ایجاد شده اما آن را انجام نداده اند؛ در اینجا می توان گفت آن ها ضابط بوده اند اما فاضل نبوده اند.

یزدانی مقدم بیان کرد: فاضل کسی است که حقایق را شهود می کند و در وضعیت نفسانی اش، خیرات را دوست دارد و از بدی ها بیزار است. حتی در برخی مکاشفات اولیه سالکان، ممکن است نوعی اعتراض درونی یا عدم تسلیم محض دیده شود که نشان می دهد ایشان در آن مرتبه، ضابط بوده اند و هنوز به مقام فاضلیت نرسیده اند.

یزدانی مقدم با تأکید بر اینکه تصور ما از فاضل باید دقیق باشد، افزود: به تعبیر سروش، حضرت صاحب الزمان(عج) از جنس پیامبران است وگرنه انسان مدرن که در برخی قرائت های فلسفی مانند نیچه به انسان دلقک تشبیه شده، نمی تواند نقش ابرانسان یا بازآفرین ارزش ها را ایفا کند، ضمن اینکه در تمدن و فرهنگ امروز، شرایط پیدایش کسانی چون حافظ و سعدی یا شخصیت هایی از آن دست فراهم نیست زیرا محیط و فرهنگ تغییر کرده است.

بهره مندی زنان بزرگ از وحی

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در بخش دیگری از سخنانش این تصور را که پیامبران تنها در مناطق خاصی بوده اند، رد کرد و افزود: این سؤال از ریشه غلط است؛ روایات اشاره دارند که در آفریقا، آمریکا و میان مردمان بومی نیز پیامبرانی بوده اند که ما از آن ها اطلاع نداریم. همچنین در مورد جنسیت پیامبران، دلیلی در قرآن یا روایات نیست که زنان نتوانند پیامبر باشند. اگرچه نبوت تشریعی در اختیار مردان بوده است، اما بسیاری از زنان در مقام دریافت وحی و گفت وگو با خداوند، از مراتب والای نبوت انبایی بهره مند بوده اند.

وی با بیان اینکه در مورد علت تمرکز پیامبران در غرب آسیا، برخی نظراتی مبنی بر تأثیر زمین و محیط بر شکل گیری انسان را مطرح می کند، اضافه کرد: فارابی نیز در کتاب سیاست مدنی به این موضوع اشاره کرده و بیان می کند که تفاوت مناطق زمین باعث تفاوت انسان ها می شود، از این رو پیدا شدن شخص فاضل در هر تمدن و فرهنگی دشوار است.

تفاوت فاضل و ضابط

یزدانی مقدم بیان کرد: هر انسان پرفضیلتی لزوماً فاضل به معنای فارابی نیست. حتی علما، اساتید و شخصیت های برجسته ممکن است در مرتبه ضابط نفس باشند که خود مرتبه ای بسیار والا است، اما مقام فاضلیت فراتر از این است. در مبادی آرای اهل المدینه الفاضله فارابی، تأکید شده است که کسب مراتب روحانی و الهی در برهه های طولانی و برای افراد معدودی رخ می دهد.

یزدانی مقدم با بیان اینکه اگر شخص فاضل وجود نداشت، به ناچار باید به دنبال شخص ضابط بود، اظهار کرد: برای شناخت شخص فاضل یا معصوم، باید به مباحث علمی و فقهی روی آورد. همان طور که در مورد امام زمان(عج) گفته شده، شناخت ایشان از طریق پاسخ به مسائل پیچیده علمی و فقهی حاصل می شود تا ثابت شود که ایشان فاضل و معصوم هستند، نه بر اساس خیال و وهم.

اعتدال و میانه روی؛ ویژگی قانونگذار فاضل

وی تأکید کرد: قانون گذار فاضل باید بر اساس اعتدال و میانه عمل کند، اما این اعتدال متغیر است و بر حسب زمان، مکان و فرهنگ متفاوت است. فارابی بر خلاف برخی دیدگاه ها، انسان را موجودی در حال تحول می بیند و معتقد است قانون گذاری باید زمان مند و مکان مند باشد تا با واقعیات خارجی و تحولات انسانی سازگار شود.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با بیان اینکه در روایات نشان داده شده است که انسان می تواند با تلاش، حتی به صورت لنگان لنگان، خود را به مقاصد والایی برساند، گفت: به قول ابن سینا، مردم عادی به مقاماتی می رسند که فیلسوفان و عارفان به آن دست نمی یابند. دلیل این امر آن است که یک فیلسوف یا عارف برای رسیدن به کمال، باید ابتدا مفاهیمی چون حد وسط فضایل و انواع فضیلت را بشناسد و عمری را صرف طی کردن مقدمات کند تا شاید به مقصد برسد. برخی صوفیان پس از سال ها ریاضت، به نتایجی می رسند که شاید مردم عادی با انجام همان آموزه های پیامبر(ص) و معصومین به مراتب بالاتری رسیده باشند.

کسب کمالات در برزخ و قیامت

یزدانی مقدم با تاکید بر اینکه بحث ضبط نفس و فضیلت برای ما یک آرزو است که امیدواریم در این دنیا، برزخ یا در آخرت به آن دست یابیم، تصریح کرد: کمالاتی در برزخ و کمالاتی نیز در آخرت برای انسان حاصل می شود. همان طور که در آیات و روایات آمده است، مقاماتی وجود دارد که حتی پیامبران نیز در آرزوی رسیدن به آن ها بودند؛ مانند مقام صالح بودن که حضرت ابراهیم (ع) به آن اشاره داشت.

وی افزود: ابن سینا نیز با زبانی ساده و متناسب با مردم عادی، راهکارهایی را برای رسیدن به مقصد ارائه کرده است. او بدون وارد شدن به بحث های پیچیده فلسفی، توصیه هایی کاربردی مانند پرهیز از دروغ و دزدی و انجام کارهای نیک ارائه می دهد تا انسان به همان مقصودی برسد که خداوند او را برای آن خلق کرده است.

وی با بیان اینکه امروزه تصور می شود هر فیلسوف یا شخص محترمی لزوماً فاضل است، در حالی که رسیدن به این مقام بسیار دشوار است، گفت: حتی اگر افرادی در حالات خوب خود ضابط و در مرحله ضبط نفس باشند، لزوماً در مراتب والای فضل نیستند، بنابراین، نمی توان به راحتی ادعا کرد کسی صرفاً به دلیل جایگاه اجتماعی اش، فاضل است زیرا این سخن با اندیشه های واقعی فارابی فاصله دارد.

عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تصریح کرد: از منظر حکمت، آن چه فارابی با عنوان فضیلت و فاضل بیان کرده است، همان چیزی است که متکلمین و معصومین (ع) با عنوان عصمت مطرح کرده اند. فاضل کسی است که در تحصیل سعادت به فضائل رسیده باشد و مابقی مردم در نهایت رشدشان ممکن است تنها در حد ضبط نفس باشند.

وی افزود: در مورد حضرت یونس (ع) نیز، روایت نشان می دهد که ایشان به دلیل پذیرفتن مقام ولایت از شکم ماهی خلاصی یافتند؛ این امر نیازمند تفسیری است که ولایت را به معنای بنده مطلق بودن و نداشتن اراده شخصی در برابر اراده خدا بداند.

یزدانی مقدم گفت: همچنین در مورد حضرت فاطمه زهرا (س) می گوییم که خداوند به رضایت ایشان راضی و به غضب ایشان غضبناک می شود؛ این یعنی ایشان فانی در خدا و عبد محض هستند و هیچ مشتهیات نفسانی در ایشان وجود ندارد. در مقابل، حادثه حضرت یونس (ع) نشان می دهد که در آن لحظه، عبودیت کامل و تسلیم محض حاصل نشده بود. این مراتب بسیار بالاست ولی بین پیامبران نیز مراتب متفاوتی وجود دارد.

وی تأکید کرد: نباید تصور کرد که صرفِ ورود به حوزه فلسفه یا عرفان، کسی را فاضل می کند؛ رسیدن به این مقامات عقلاً امکان پذیر است اما نیازمند اثبات است. افلاطون نیز بر این نکته تأکید داشت که اگر کسی حقایق الهی را شهود کند، می تواند قانون گذار باشد، اما شناسایی چنین شخصی نیازمند روش های علمی و یقینی است.

انتهای پیام

نظرات

captcha